Aksiyete pozuntusu hansı əlamətlərlə özünü göstərir?
Narahatlıq bəzən insanın gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilir. İşə, ailə münasibətlərinə və yuxuya təsir etməyə başladıqda isə bu vəziyyət anksiyete pozuntusunun əlaməti ola bilər. Anksiyete, yəni təşviş pozuntusu müxtəlif formalarda özünü göstərir.
Bu sözləri Operativ Media-ya nevroloq Röyanə Quluzadə deyib.
O bildirib ki, insan sağlamlığı, yaxınları, maddi vəziyyəti və işi haqqında həddindən artıq qayğılanır, bu düşüncələri idarə etməkdə çətinlik çəkir. Bir narahatlıq azalan kimi digəri başlayır. Diqqəti toplamaq çətinləşir, səbirsizlik və qıcıqlanma artır. Yorğun olsa da, insanın fikirləri sakitləşmir, yuxuya getməsi və gecə rahat yatması çətinləşir:
“Bəzən isə narahatlığın ilk siqnalını bədən verir. Ürəkdöyünmə, tərləmə, titrəmə, əzələ gərginliyi, başgicəllənmə, ürəkbulanma və qarında narahatlıq ön plana çıxır. İnsan bu hisslərdən qorxduqca təşvişi daha da güclənə bilər. Lakin həmin əlamətlər yalnız anksiyeteyə xas deyil. Onların başqa tibbi səbəblərlə əlaqəli olub-olmadığını həkim qiymətləndirməlidir.
Anksiyete insanın seçimlərinə də təsir edir. Görüşlərdən yayınmaq, ictimai çıxışlardan imtina etmək, narahatlıq yaradan yerlərə getməmək gündəlik davranışa çevrilə bilər. Sosial anksiyetədə başqalarının mənfi qiymətləndirməsi qorxusu ön plana çıxır. Qaçınma artdıqca insanın iş, təhsil və sosial həyatda iştirak imkanları məhdudlaşır.
Təşvişlə əlaqəli vəziyyətlərdən biri də panik atakdır. Qəfil başlayan güclü qorxu ürəkdöyünmə, nəfəs almaqda çətinlik, sinədə ağrı, keyimə və ölüm qorxusu ilə müşayiət oluna bilər. Ancaq bir dəfə panik atak keçirmək panik pozuntu diaqnozu demək deyil. Atakların təkrarlanması, növbəti tutma barədə davamlı qorxu və buna görə həyat tərzinin dəyişməsi ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Yeni başlayan güclü sinə ağrısını, ciddi nəfəs darlığını və huşun itirilməsini özbaşına panik atak hesab etmək olmaz. Belə hallarda təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır. Narahatlıq gündəlik həyatı çətinləşdirirsə, yardım almağı təxirə salmaq düzgün deyil. Generalizə olunmuş anksiyete pozuntusunda diaqnostik meyarlardan biri həddindən artıq narahatlığın ən azı altı ay ərzində günlərin çoxunda olmasıdır. Bu meyar həkimin diaqnostik qiymətləndirməsinə aiddir; insanın yardım üçün altı ay gözləməli olduğu anlamına gəlmir.
Anksiyete pozuntularının təsirli müalicə üsulları var. Koqnitiv-davranış terapiyası narahatlığı artıran düşüncə və davranışlarla işləməyə kömək edir. Ehtiyac olduqda həkim dərman müalicəsi təyin edir. Bəzi sakitləşdiricilər asılılıq riski daşıdığından özbaşına qəbul edilməməlidir.
Müntəzəm yuxu, fiziki aktivlik və kofeinin azaldılması müalicəni dəstəkləyə bilər. Yaxınların anlayışlı münasibəti və vaxtında peşəkar yardım insanın narahatlığı idarə etməsinə, gündəlik fəaliyyətini bərpa etməsinə kömək edir”.
