Uşaqlarda dəmir və D vitamini çatışmazlığı niyə geniş yayılıb?
Müasir dövrdə uşaqlar arasında həm dəmir, həm də D vitamini çatışmazlığı geniş yayılmış sağlamlıq problemlərindəndir. Bu çatışmazlıqlar tək bir səbəbdən deyil, müxtəlif amillərin birlikdə təsirindən yaranır. Pediatrik praktika, klinik təcrübə və elmi araşdırmalar bu səbəbləri bir neçə əsas istiqamətdə izah edir.
Həkim-pediatr Səbinə Məmmədova Operativ Media-ya bildirib ki, uşaqların qidalanma vərdişləri ciddi şəkildə dəyişib:
"Təbii qidalar əvəzinə paketlənmiş, şəkərli və ağ unlu məhsullara üstünlük verilməsi enerji təmin etsə də, mikroelement çatışmazlığı yaradır. Dəmirin əsas mənbələri sayılan qırmızı ət, qaraciyər, yumurta sarısı, paxlalılar və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər bir çox ailələrdə kifayət qədər istifadə olunmur. Süd və süd məhsullarının həddindən artıq verilməsi isə dəmirin bağırsaqlardan sorulmasını azaldır. D vitamini isə qida ilə çox az miqdarda alınır və uşaqlar balıq, yumurta sarısı kimi məhsulları kifayət qədər yemədiklərinə görə bu çatışmazlıq dərinləşir.
Digər mühüm səbəb günəş şüası ilə az təmasdır. Uşaqların daha çox evdə vaxt keçirməsi, telefon və planşet istifadəsinin artması, uzun payız-qış mövsümü, qalın geyimlər və günəşdən qoruyucu kremlər D vitamini sintezini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Bağırsaq florasının pozulması da həm dəmir, həm də D vitamini çatışmazlığına təsir edir. Antibiotiklərin tez-tez istifadəsi bağırsaq mikroflorasını zəiflədir. Allergik kolit, disbioz, çölyak xəstəliyi, laktoza dözümsüzlüyü kimi problemlər mikroelementlərin sorulmasını çətinləşdirir. Erkən yaşlarda çox inək südü verilməsi bağırsaqlarda mikrozədələnmə və gizli qan itirməsinə səbəb olaraq dəmir çatışmazlığı yarada bilir.
Sürətli böyümə dövrləri - xüsusən 0–3 yaş və yeniyetməlik - orqanizmin daha çox dəmir və D vitamininə ehtiyac duyduğu mərhələlərdir. Əgər artmış tələbat nəzərə alınmazsa, çatışmazlıq meydana çıxır.
Hamiləlik və laktasiya dövründə anada olan çatışmazlıqlar da uşaqlarda risk yaradır. Ana hamiləlik zamanı kifayət qədər dəmir və D vitamini qəbul etməzsə, körpənin ehtiyatları da zəif olur. Az çəkili və vaxtından əvvəl doğulan uşaqlarda bu hal daha çox müşahidə edilir. Ana südündə D vitamini çatışmadığı üçün körpələrə mütləq profilaktik D vitamini verilməlidir.
Bundan başqa, vitamin və mineral dəstəyinin düzgün aparılmaması geniş yayılmış səbəblərdəndir. Bir çox ailələrdə D vitamininə 0 aylıqdan başlanması unudulur, dəmir damcılarının 4–6-cı aydan verilməsi qaydasına əməl olunmur və dəmir əlavəsi qida ilə yanlış şəkildə verildiyi üçün sorulma zəifləyir.
Sosial faktorlar da mühüm rol oynayır. Ailələrin məşğulluğu səbəbindən ev yeməklərinə az vaxt ayrılması, internetdə dolaşan yanlış qidalanma məsləhətləri və iqtisadi çətinliklər səbəbindən keyfiyyətli qidaların az istifadə olunması mikronutrient çatışmazlığını artırır.
Nadir hallarda xroniki xəstəliklər və genetik meyillilik də səbəb ola bilər. Metabolik problemlər, tiroid xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı və malabsorbsiya sindromları həm dəmir, həm də D vitamini səviyyəsinin aşağı düşməsinə təsir edə bilər.
Nəticədə, uşaqlarda dəmir və D vitamini çatışmazlığının geniş yayılması balanssız qidalanma, günəşlə az təmas, sorulma problemləri, hamiləlik dövründə anada mövcud olan çatışmazlıqlar, sosial amillər və düzgün aparılmayan profilaktika ilə bağlıdır. Vaxtında müəyyən edildiyi təqdirdə, bu çatışmazlıqların aradan qaldırılması mümkündür və uşağın böyümə, immunitet və nevroloji inkişafı normal davam edə bilər".
