Fast-food-dan asılılıq: Beynimiz niyə zərərli qidanı seçir?
İnsan beyni yüksək kalorili və enerjisi çox qidaları sevməyə bioloji olaraq meyllidir. Bu hal illərlə formalaşmış sağqalma mexanizmidir. Problem ondadır ki, müasir qida sənayesi həmin zəif nöqtəni çox yaxşı tanıyır.
Bu sözləri Operativ Media-ya açıqlamasında qida texnoloqu Asim Vəliyev deyib.
O bildirib ki, fast-food məhsullarında şəkər, yağ və duz elə kombinasiyada istifadə olunur ki, beyində mükafat sistemi aktivləşsin:
“Xüsusilə yüksək emal olunmuş qidalar qısa müddətdə həzz hissi yarada bilir. Bu zaman dopamin adlı maddənin ifrazı artır. Dopamin insanın motivasiya və yenidən istəyirəm hissi ilə əlaqəlidir. Bəzi insanlar fast-food və ultra-emal olunmuş qidalara qarşı təkrarlanan və idarəsi çətin yemək davranışı sərgiləyir.
Məsələn, rafinə edilmiş un və şəkərlə hazırlanmış məhsullar qan şəkərini sürətlə yüksəldə bilir. Ardınca isə sürətli enmə baş verir. Bu dəyişiklik bəzi insanlarda yenidən aclıq hissi, yorğunluq və qəfil yemək istəyi yaradır. Xüsusilə stress, yuxusuzluq və emosional gərginlik zamanı beyin ən asan enerji mənbəyinə yönəlməyə çalışır.
Fast-food sənayesində “bliss point” deyilən anlayış da var. Bu, məhsulun dad balansının insan beynində maksimum cəlbedicilik yaratdığı nöqtədir. Yəni məhsul nə çox duzlu, nə də çox şirin olur. Məqsəd insanın “bir dənə də yeyim” hissini mümkün qədər uzatmaqdır. Digər tərəfdən məsələ yalnız kalori deyil. Fast-food tipli qidalar adətən lif baxımından kasıb olur. Lif az olduqda toxluq hissi daha gec yaranır. Nəticədə insan ehtiyacından çox yeyə bilir.
Qidalanma tərzi bağırsaqdakı bakteriyaların balansına təsir edir. Uzun müddət yüksək emal olunmuş qidalarla qidalanmaq bu balansı dəyişə bilər. Bir detal da var ki, çox vaxt diqqətdən qaçır. Fast-food yalnız dadla işləmir. Qoxu, rəng, reklam, böyük porsiyalar və sürətli servis birlikdə davranışa təsir göstərir. İnsan bəzən ac olduğu üçün yox, beynində yaranmış gözlənti səbəbilə həmin qidaya yönəlir.
Bu vəziyyətdən çıxış yolu sərt qadağalar olmur. Çünki tam qadağa çox vaxt qidanı daha cazibədar göstərir. Daha real yanaşma dad vərdişlərini tədricən dəyişməkdir. Məsələn, gün ərzində uzun ac qalmamaq, əl altında daha sadə qəlyanaltılar saxlamaq, lifli və zülallı qidaları artırmaq bəzi insanlarda qəfil fast-food istəyini azalda bilir. Əsas məsələ odur ki, fast-food istehlakına yalnız zəif iradə kimi baxmaq düzgün deyil. Burada biologiya, psixologiya, marketinq və gündəlik həyat ritmi birlikdə rol oynayır. İnsan bunu başa düşdükdə seçimlərini daha şüurlu etməsi də asanlaşır”.
